Erdoğan AYDIN: " Şenliğe damgasını vuran şey, resmi laikliğin AKP’ye karşı Alevileri yedeklemesi çabası"

Geçen yıl Hacı Bektaş Anma Etkinliklerinin arkasından Araştırmacı - Yazar Erdoğan Aydın ile Alevilerin Sesi Dergisi için yaptığımız söyleşiyi güncelliğini halen taşıdığı için yayınlıyoruz. Erdoğan Aydın ile yaptığımız söyleşinin satır aralarında Aleviler açısından çok değerli ipuçları bulunuyor ... www.alevihaber.org

Alevilerin Sesi - Hacıbektaş Şenliklerinde oradaydınız. Gözlemleriniz aktarır mısınız?

Erdoğan Aydın - Öncelikle katılımın ciddi anlamda düşük kaldığını belirteyim. Öyle ki bu yıl şenliğin birinci günündeki katılım, geçen yılki şenliğin üçüncü günündeki katılımdan azdı. Ancak asıl önemlisi bu yılki şenliklerin, Türkiye'nin ezilenlerinden Aleviliğin kendini ifade edip kamuoyuna taşıma misyonundan uzak kalmasıydı. Oysa bilineceği gibi Hacıbektaş Şenliğinin temel işlevi tam da buydu. Dolayısıyla hem katılım hem de misyon açısından bu yılki şenlik, Aleviliğin hak mücadelesi, dolayısıyla ülkemizin gerçekten demokratik ve gerçekten laik hale gelmesi mücadelesi açısından ciddi bir kan kaybı anlamı taşımaktadır.Bu yıl Şenliğe damgasını vuran şey, resmi laikliğin AKP’ye karşı Alevileri yedeklemesi çabasıydı. Oysa söz konusu bu devlet laikliği, bizzat Alevi haklarının da dışlanması gibi ciddi bir zaafla maluldü. AKP’ye karşı seferberlik kuşkusuz önemliydi, ama bunun Alevilerin haklarının tanınması temel sorunuyla birleştirilmemesi halinde ne demokratikleşmeye ne de laik kurumsallaşmaya hizmet etmeyeceği ve etmediği açık. Bu açıdan yaklaşıldığında 365 gün zaten tartışılan Kıbrıs sorununun Hacıbektaş Şenliğine temel bir gündem olarak taşınması, üstelik bunu uluslararası hukuk ve farklı görüşlerin kendini ifadesi çerçevesinde değil de Denktaş’çı Mümtaz Soysal’ın konferansı olarak sunulması ciddi bir sorun. AB karşıtı bir söylemle Alevi sorununa en küçük bir katkı getirmek olanaksızken, Şenliğin resmi programında AB karşıtı bir dilin baskın olması da bir diğer önemli sorun. Öyle ki Alevi sorununu tıkayan resmi laiklik ve gerçek bir demokratikleşme önündeki engellerden biri olan milliyetçiliğin Alevileri yedeklenme mesajının dayatıldığı bir platform olarak düzenlenmişti bu yılki Hacıbektaş Şenliği.

- Alevilerin sorunları açısından bunun anlamı ne?

Erdoğan Aydın - Bunun anlamı Alevilerin kendi sorunlarının çözümü açısından ciddi bir mevziyi daha kaybetmiş olmasıdır. Kaybedilenler geri alınabilecek midir, bunu zaman ve Alevi demokratik güçlerin geliştireceği mücadele belirleyecektir. Ancak bu yılki şenlikten hareketle altı özellikle çizilmesi gereken sorunlar var: Birincisi AKP Aleviler açısından ciddi bir sorun olmakla birlikte halen Alevilerin yaşadığı temel sorun Şeriatçılardan çok bizzat devletin Alevileri Sünnileştiren anti demokratik zihniyetinden kaynaklanmaktadır. Aleviler, başta Diyanet, zorunlu din dersleri, Alevi kurumlaşmalarına “bölücü” damgası vurmak gibi bizzat devlet düzeninden kaynaklı sorunlar yaşamaktadır. İslamcılar memleketin başına bela eden de bizzat bu düzendir. Dolayısıyla Alevi sorununun çözümü bizzat bu düzenin değiştirilmesinden, inanç ve kimliklerin laiklik ve demokrasi paydasında eşitliğinden geçmektedir. Alevi sorununun altını çizmek, onun çözümünün anayasal güvenceli eşitlikten geçtiğini ilan etmek, bunun ilk adımı olarak örneğin zorunlu din dersi zihniyetine karşı bayrak kaldırmak gerekirken Hacıbektaş’ta Kıbrıs'ı tartıştırıp AB ve demokrasi karşıtı milliyetçi tahkimat yapmak, Alevi sorununa katkı değil yabancılaşma üretilir. İkincisi Türkiye'nin laik dinamiği Aleviliğin ürettiği demokratik örgütleri, özellikle onun hak mücadelesindeki en büyük çatı örgütü ABF’yi dışlayarak Aleviliğe katkı yapmak olanaksız. Demokrasi katılım rejimidir ve Alevilerin serçeşmesinde Alevi örgütlerini dışlamak Alevilik yanı sıra laiklik ve demokrasiye de ziyandır. Bu fikre karşı, “Şenlik Hacıbektaş’ın seçilmiş organı Belediye tarafından yapıldı, dolayısıyla demokratiktir” şeklinde bir itirazda bulunulabilir, ki İlçede böyle fikir belirtenler oldu. Oysa bu yaklaşım yanlıştır; çünkü Alevi sorununun çözülmediği, dahası bizzat Hacı Bektaş Dergahı’nın bile müze olarak devletçe rehin tutulduğu, Alevi yerleşim birimlerinin dağıtılmasına yönelik katliamların dumanlarının tütmeye devam ettiği bir Türkiye'de Hacıbektaş Şenliğinin misyonu Hacıbektaş Belediyesinin çapına sığmaz. Bu şenlik ve onun dillendirdiği Alevi sorunu, Berlin’den Tunceli'ye kadar nerede bir Alevi varsa onların tümünün ortak sorunudur. Kendi öz yurdunda temel hakları ihlal edilen, asimilasyona tabi tutulan bir Aleviliğin sorunları, Hacıbektaş Belediyesinin sınır ve iradesine sığdırılmaya kalkışıldığında, bir dizi anti demokratik uygulama bir yana Alevi hareketini biraz daha parçalayarak laiklik ve demokrasiyi daha da zayıflatırsınız. Bu anlamda Belediye’ye düşen, bizzat Alevi sorununun çözümü ve onun demokratik örgütlerinin iradesiyle katılımını sağlayan bu vizyon içinde davranmaktır. Ancak öyle görünüyor ki, Eski Ankara Valisi Tandoğan’ın meşhur ifadesiyle “bu ülkeye komünizm lazım olursa onu da biz getiririz” diye düşünen zihniyet soruna bu kapsam içinde bakmamakta, dahası demokratik örgütlere karşı devlette içselleşmiş kuşkular ve onları kendine tabi kılma mantığıyla davranılmaktadır. Kimsenin kuşkusu olmasın ki bu yaklaşımla Aleviliğe ve laikliğe en küçük bir katkı üretilmesi mümkün olamayacaktır. Sanılanın aksine bu yolla Hacıbektaş Şenliğinin demokratik ve laik etki alanında da ciddi bir gerileme olacaktır.

- Şenlik komitesinin bu işten muradı ne?

Erdoğan Aydın - Türkiye'de iktidar mücadelesi veren iki taraf var ve bunlar kendi meşreplerine göre her alana nüfuz ediyor, orayı ele geçiriyor veya kendi talepleri temelinde bölünmesini sağlıyorlar. Nüfuz edemedikleri veya yedekleyemedikleri sorun ve alanlara ise, Kürt sorununda olduğu gibi elbirliğiyle düşman muamelesi yapıyorlar. Bu iki kesimin üstünde anlaştıkları sorunlardan biri de Alevi sorununun reddidir. Biri İslam'da böyle bir sorun olmadığından hareketle diğeri de Türk ve Sünni olmayan her kimliğe bölünme riski olarak bakıp temel haklarını tanımamaktan hareketle ortaklaşıyorlar. Biri Aliyi sevmek ve İslam'ın kuralları içinde onu asimile etmeyi hedeflerken diğeri de İslamcılık tehlikesine karşı onu mevcut devlet laikliğinin yedeği haline getirmeye çalışıyor. Oysa burada özellikle duyarlı olunması gereken nokta bu her iki yaklaşımdan da Alevilerin sorunlarına ve laikliğin mevzi kaybına çözüm üretmenin mümkün olmadığı gerçeğidir. Ateş gösterip sıtmaya razı ediliyor Aleviler; oysa 21. yüzyılda artık sadece şeriatçı tehlikeyle Alevileri yedekleyeceğini sanan, onların hak ve eşitliklerini her alanda tanımayan, özetle çok kimlikli, çok kültürlü, gerçekten demokratik ve gerçekten laik bir Türkiye'yi savunmayan bir anlayışla Alevilere ve Aleviliğe katkı üretmek olanaksızdır. Durum buyken Hacıbektaş Şenliklerine bu yıl hakim anlayış Alevilik açısından ciddi bir sorun oluşturuyor. Bu sorunu, “Sorularla Alevilik Bektaşilik” adıyla basılıp dağıtılan ve Anadolu Aleviliğinin içini boşaltan (yazarı saklı) broşürde, yanı sıra Bektaşiliğin “incinsen de incitme” sloganına indirgenerek hak alma bilincinin iğdiş edilmesinde de net olarak görmekteyiz.

- ABF bu gerekçelerle Şenlikleri boykot etti, buna ne diyorsunuz?

Erdoğan Aydın - O noktada farklı düşünüyorum ve bunu Federasyon yöneticisi arkadaşlara da bildirmiştim. Hacıbektaş Şenliklerinin Alevi sorunu açısından evrensel anlamı, Hacı Bektaş’ın Alevi inancı açısından merkezi önemi nedeniyle Şenlik proğram ve komitesini protesto etmek ile Şenliği boykot etmek arasındaki farkın karıştırıldığını düşünüyorum. ABF’nin protestosunu bizzat Hacıbektaş’ta ifade etmesi gerekirdi. Esasen sorunun AB ve Türkiye'nin diğer demokratik güçleri nezdinde bile yeterince anlatılamamış ve kamuoyuna yeterince mal edilememiş olmasında olduğu gibi, bu protestonun yeterince anlatılamamış olmasında da Alevi sorununu örgütlü demokratik güçlerinin eksiği olduğu kanısındayım. Abdal Musa Şenliklerinde olmamaya ek olarak, bu yıl Hacıbektaş’ta da olmayarak Federasyon’un mevzi kazanmak yerine kaybettiğini düşünüyorum. Bu iki Şenlik de Federasyonun fiilen örgütlü olması gereken, vazgeçilemez alanlar. Nedenleri ayrıca irdelemek gerekir kuşkusuz, gerici veya otoriter güçlerin bu süreçlerde payı büyük kuşkusuz. Ancak hep dışsal nedenleri öne sürmenin kendi hata ve eksikliklerimizi irdelemeyi engelleyen bir zaaf olduğunu da bu noktada özellikle anımsamak gerek. Bu zaaf ne yapılıp edilip giderilmeli. ABF özellikle bu iki alanda mevzi kazanmayı önüne temel bir sorun olarak koymalı, bunun için dostluk alanlarını onarmalı ve genişletmeli, hegemonya alanını büyütmeli. Önündeki engelleri bu gibi yollarla etkisizleştirmeyi ve kendini tanımaya zorlamayı başaramayan bir Alevi örgütlülüğü, dünyada ve Türkiye'de esen karşı rüzgarları göğüsleyemeyecektir.

- Hacıbektaş şenliğinden geriye kalan...

Erdoğan Aydın - Şenlikten geriye kalan Alevi hareketinin yeni bir bölünmeye daha uğramış ve etkinlik alanının biraz daha daralmış olmasıdır. Bu sadece Alevilerin değil bütün Türkiye'nin, demokrasinin ve laikliğin kaybıdır. Bu kaybın en az zararla ve en kısa zamanda aşılması için Alevi-Bektaşi örgütlenmesinin genişletilmesi, kimi kaybedilmiş kimi kazanılmamış güçlerin kazanılması, ülke çapında demokrasi ve laiklik mücadelesinin daha etkin katılımcısı olunması, yayın alanındaki eksikliklerin aşılması gerekmektedir.

20 Ağustos 2005