Erdoğan AYDIN: Cumhuriyet ve Devlet Aklı

Cumhuriyet'in nimetlerinden yararlanamayan, dahası ona egemen olma hakkı sistematik olarak ihlal edilen bir cumhurun, Cumhuriyet'e sahip çıkmak konusunda etkin bir refleks sergilemesi nasıl beklenebilir?

28 Şubat sürecinin etkin şahsiyetlerinden emekli Tümgeneral Doğu Silahçıoğlu'nun Derya Sazak'a verdiği yanıtlar (Milliyet, 31 Ekim 05) yaşadığımız değişim sürecinin etki ve sorunlarını anlamakta özel bir önem taşıyor.

Öncelikle "AB adayı olacak kadar gelişmiş bir ülkede, demokrasi dışında çıkış yolu arayanlar varsa onların başka amaçları var demektir. Bu oyuna askerler düşmezler" diyen netlikte bir asker sesi olarak Silahçıoğlu, yaşadığımız sürecin niçin 28 Şubat öncesi günlerden farklı olduğunu gösteriyor. Ne ki, AB'nin belirleyiciliği bağlamında geleneksel reflekslerin sınırlarına işaret eden bu yaklaşım, geçmişle demokratik bir hesaplaşmanın hâlâ uzağında duruyor:

Bir yandan, "Siyasal iktidara karşı çıkanların 'nasıl olsa ordu var' düşüncesine sığınmaksızın çözüm bulmalarını" önerirken, diğer yandan, "Kurumların ve bireylerin Cumhuriyet'e yeterince sahip çıkamadığı bir ortamda, Silahlı Kuvvetler bu görevi üstlenmek, öne çıkmak zorundaydı" gibi geleneksel zihniyeti sürdürüyor.

Cumhuriyet'in korunması adına böylesi antidemokratik eğilimlerin tepemizde sallanmasından kurtulabilmek için, halkın Cumhuriyet'e niçin yeterince sahip çıkmadığı realitesiyle yüzleşmemiz gerekiyor, ki Silahçıoğlu bu yüzleşmeden özellikle uzak duruyor. Böyle olunca, cumhuriyetin korunması adına antidemokratik eğilimlerden kurtulmak mümkün olamıyor.

Oysa içinden geldiği kurum ve onun müdahale geleneği dikkate alınacak olursa, Silahçıoğlu, cumhurun Cumhuriyet'e niçin gereğince sahip çıkmadığı sorusunun yanıtını (hele ki bu durumdan şikayetlenmek gibi demokratik bir kaygı belirttiği bir ortamda), kendi dışında aramak lüksüne sahip değil.

Cumhurun talepleri

Cumhuriyet'in nimetlerinden yararlanamayan, dahası ona egemen olma hakkı sistematik olarak ihlal edilen bir cumhurun, Cumhuriyet'e sahip çıkmak konusunda etkin bir refleks sergilemesi nasıl beklenebilir? Cumhurun cumhuriyeti kendi temel hakları temelinde belirleme taleplerinin, gerek yasal gerekse de fiili olarak "vatana ihanet" muamelesi gördüğü bir cumhuriyet tarihinin, cumhuru sinikleştirmekten başka bir sonucu olabilir miydi?

O cumhur ki, toprak reformu yapılmayarak toprak ağalığının, Halkevleri ve Köy Enstitüleri kötürümleştirilerek Türk Ocakları ve tarikatların, sınıfsal ve kimliksel hak talepleri yasaklanarak egemen çıkarların, dahası demokrasi adı altında Amerikancılığın insafına terk edilmişti.

Rejimin cumhura öngördüğü keyfiyet buyken, ABD'li generallerin bile "bizim çocukların darbesi" diye sevinçle karşıladığı 12 Eylül'ü, "Kan ve gözyaşını durdurmak için bu müdahalenin yapılması gerekiyordu" şeklinde gerekçelendirmesi, Silahçıoğlu'nun demokrasi bilincinden hâlâ ne denli uzak olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla silahlı kuvvetlerin darbe pratikleri adına özeleştirel bir yaklaşımla kendini tutarlı kılmaması halinde, "Dünya artık eski dünya değil" sözünün, darbeleri olanaksızlaştıran dünya koşullarına bir şikayet olarak anlaşılması bile olası. Eşyayı adıyla çağırmaktan öte hiçbir anlam taşımayan "Kürt sorunu" ifadesini bile hâlâ "bölücülük" olarak algılayan bir anlayışı sorgulamıyorsanız, çok gelişip dünyayı belirlediğinden söz ettiğiniz "demokrasi, özgürlük, yurttaş hakları" gibi kavramları henüz sindirmemişsiniz demektir.

Tanrı adına egemenlik iddiasının "demokrasiye yaşam hakkı vermeyeceği" gerçeğini, haklı olarak anımsatan Silahçıoğlu, Türkiye halkının, demokrasiye yaşam hakkı vermeyen çok daha önemli bir geleneğini görmezden geliyor. Ulusun egemenliği kullanma hakkını "iç ve dış tehditler" gerekçesiyle sürekli öteleyen, toplumun hak taleplerini soyut bir "milli egemenlik" söylemiyle sistematik olarak ezen, her an "davulcuya kaçacak kız" muamelesi yaparak toplumu kötürümleştiren, dahası İslamcı hareketi başımıza musallat eden devletin derin çekirdeğinin egemenliği kayıtsız şartsız elinde tutma iradesini sorundan saymıyor. Oysa tevekkül bilinci ve Tanrı adına siyaset yapan güçlere yedeklenme durumu, tam da bu sıkıştırılmanın yansıması olarak çıkıyor karşımıza.

Bu nedenleri görmezden gelerek toplumun depolitizasyonundan yakınmak manidar. Oysa Silahçıoğlu, Van'daki hukuksuzluktan hareketle, "Eskiden böyle bir durum olsa üniversiteler ayağa kalkardı, yürüyüşler yapılırdı, insan seli akardı. Şimdi hiç... Toplum, özellikle de gençlik depolitize edildiği için, etkili karşı koyuş olmuyor" diyebiliyor. Devamında "Düşünün bir zamanlar varoşlar solun kalesiydi... Şimdi o semtler siyasal İslam'ın, köktendinciliğin ağına düşmüş durumda" diyerek saptamalarını sürdürüyor. Ne ki iş bunların sorumlusuna işaret etmeye gelince, işte bundan kaçınıyor, dahası "Kan ve gözyaşını durdurmak için bu müdahalenin yapılması gerekiyordu" diyerek 12 Eylül'ü aklamaya çalışıyor.

Gülen'in yükselişi

Silahçıoğlu, sırtını ABD'ye dayamış olan Gülen cemaatinin önlenemeyen yükselişinden de haklı olarak şikayetleniyor. Oysa bu gerçeğin de dünü var. Gülen cemaatinin asıl yükselişinin, 12 Eylül sonrası ezilen soldan doğan toplumsal boşluğun doldurulması iradesiyle bizzat devletin operasyonu olarak gerçekleştirildiği anımsanmalı. Sovyetlerin dağılışı sonrasında ise, Türki cumhuriyetleri yedekleme planı çerçevesinde bir dış politika argümanı olarak büyütüldü. 12 Eylül'e ve Evren'e dair minnet duygularını ifade eden Fethullah Gülen röportajları da bunun somut kanıtı değil mi zaten?

"Bu ülkede her dört kişiden üçünün karşı olduğu bir hükümet"(in),üstelik mutlak denebilecek bir çoğunlukla işbaşında olmasından yana şikayeti de aynı sorunlarla malul. AKP'ye bu denli mutlak bir iktidar olanağı sunan yasal çerçevenin mimarı ve bu ülke tarihinin yaşadığı en büyük tenkil koşulların da dayatıcısı bizzat 12 Eylül ve onun seçim yasası. Üstelik, yasanın bu antidemokratik avantajı rejim partilerince kullanıldığında şikayet etmeyenlerin, bugünkü tepkileri tutarlılıktan yoksun, hele ki DEHAP parlamentoya giremesin diye aynı yasalarda ısrar edilirken! Dolayısıyla tıpkı Van'daki hukuksuzluk olayında olduğu gibi tepkilerimizi öncelikle neden, sonuç ilişkisi içinde ve tabii hepimizi kirleten çifte standartlardan kurtularak şekillendirmek zorundayız. Örneğin Van'da gösterilmesi istenen tepkilerin 11 yaşında çocuklar kurşuna dizildiğinde de gösterilmesini istemek tutarlılığı sergilemeliyiz. Aksi takdirde toplumsal tercihleri değiştirmenin olanaksızlığı bir yana, birilerinin demokrasi dışında çıkış yolu aramaları da sürer gider.

Özeleştiri şartı

Gelin hiç olmazsa bu noktada doğru bir saptama yapalım. Eğer toplumsal tepkilerin kontrolü amacıyla beslenip büyütülen İslamcı hareket, belli bir güce ulaştıktan sonra, kendine belirlenen bu misyonla yetinmeyip devleti kendine göre biçimlendirme iradesi sergilememiş olsaydı, bugün kendisinden şikayet bile edilmiyor olacaktı.

Realite bu olduğuna göre İslamcılardan şikayet edip Nâzım'ın şiirlerinin güzelliğini keşfedenler, Cumhuriyet tarihi boyunca Nâzımları hapislerde çürütüp "vatan haini" ilan ettikleri için özeleştiri borçlular. Üstelik sadece Nâzımlara değil, ezdikleri demokrasi dinamikleri ve harcını bozup böyle kötürüm hale getirdikleri topluma da. Modern koşullarda şekillenen toplumsal tepkileri ezip toplumu tepki veremez hale getiren, bunun için tevekkül bilincini topluma aşılayan, Diyanet'i altı bakanlık düzeyinde bir bütçeyle destekleyip zorunlu din derslerini anayasal güvenceyle tüm çocuklara dayatan, yurttaşlarının bir kesimini sözde vatandaş ilan edip asimle eden, gelir adaletsizliği sıralamasında 86. olmamızı sorun edinmeyen, bu anlamda Cumhuriyet'i cumhuriyet yapan değerlerin içini boşaltan bir devlet aklı adına, birilerinin özeleştiri yapması gerekmiyor mu gerçekten?

11 Kasım 2005