Erdoğan AYDIN : ALEVİLER VE AVRUPA BİRLİĞİ

AB meselesi konusunda kafası en açık konumda olması gereken kesimlerin başında Aleviler geliyor. Neden? Çünkü kendi özyurtlarında sistematik bir asimilasyona tabi tutulanların başında onlar geliyor. AB entegrasyonunda yeralmayı ençok savunması gerekenler de Aleviler olmalı. Neden? Çünkü bin yıldır 72 millete/inanca bir nazarla bakmayanların 4o yıl müderris olsa hakikatte asi olduğunu söyleyen bir inancın temsilcileridirler.

ALEVİLER VE AVRUPA BİRLİĞİ

2004 yılı Aralık ayında AB'nin üyelik için takvim verip vermeme kararı, Türkiye'nin bundan sonraki şekillenmesini de tayin edecek bir önem taşıyor.

AB üyelik süreci için takvim almış bir Türkiye ile alamamış bir Türkiye'nin yönelimleri, birbirinin tersi yönde olacaktır. Her iki durumda da düzenin kapitalist karakterinde kuşkusuz bir değişim olmayacaktır; ancak bu iki olasılıkta ülkenin dış politikasından kültürel şekillenmesine, ekonomik yönelimlerinden devletle toplum arasındaki ilişkilerin yapısına kadar her şey bambaşka olacaktır. Takvim almış bir Türkiye'nin ekonomik kalkınması, siyasal istikrarı, demokratikleşmesi, lâik kurumlaşması ve dış ilişkilerinde barış eğilimi artacak, alamamış bir Türkiye'de ise tüm bu eğilimler, halen yaşandığı gibi olumsuz kırılmalara uğrayacaktır.

AB'nin bu belirleyici önemi, sistematik olarak ezilen demokrasi dinamiklerinin Türkiye'nin dönüşümünde belirleyici olmaktan uzak olması, yanı sıra ekonomik performansının bağımlılık nedeniyle dışarıdan belirlenmesinden kaynaklanmaktadır.

Sorunun bu önemi nedeniyle AB, Türkiye'deki tüm siyasal, toplumsal, kültürel, inançsal, etnik, sınıfsal yapıları ciddî anlamda etkilemekte ve dün beraber olanları ayrıştıran, ayrı olanları birleştiren veya aralarındaki ilişkilerin yeniden kurulmasını sağlayan bir etken olmaktadır.

AB sürecinin dayattığı bu yeniden yapılanmadan en fazla etkilenecek olanlar ise kuşkusuz ilerici ve ezilen kesimlerdir. Çünkü AB'den takvim alınması halinde, yine onun zoruyla 12 Eylül hukukunda yapılan tadilâtların uygulamaya geçmesi ve derinleştirilmesi söz konusu olacakken, tersi durumda bu değişimler işlevsizleşecek ve onlardan geriye gidilecektir. Takvim alınması halinde başta Alevî, Kürt ve gayrı Müslimler olmak üzere ezilen kimliklerin konumlarında görece iyileşmeler olacak, tersi durumda ise olumsuzlaşacaktır. Aynı şekilde halkın yaşam kalitesi ve adaletsizlikler konusundaki oldukça olumsuz tabloda görece iyileşme veya kötüleşme bizi beklemektedir. Ve tabiî dış politikada, ABD'nin bizi Orta Doğu bataklığına çeken etkisi karşısında da birbirinin tersi yönde işleyen yönelimler söz konusu olacaktır. AB'den takvim alamamış, dolayısıyla ABD-İsrail ekseninin insafına sürüklenmiş bir Türkiye'de militarizm ve sorunların zora dayalı çözümleri tekrar artma eğilimine girecek, tersi durumda ise sorunların barışçıl çözüm yönelimi artacak, militarizm ise gerileyecektir.

Sorunun tüm bu gerçek önemine karşın Türkiye'nin ilerici kesimleri, konuya ilişkin tam bir atalet ve belirsizlik sergilemekte, dahası yanlış bir lâiklik ve yanlış bir ulusal çıkar anlayışının etkisiyle demokrasiyi zayıflatıp kendilerini vuran savrulmalara düştükleri görülmektedir.

AB'nin Alevîler İçin Anlamı

Alevî kimliği bu değişim sürecinden en çok etkilenecek kesimlerden birini oluşturmaktadır. Çünkü AB sürecinin Türkiye özgülündeki öncelikli anlamı, çokkimlikli, çokkültürlü bir yeniden yapılanma zorunluluğudur. Bu ise başta Alevîler olmak üzere diğer dışlanan kimliklerin içinde yaşadığı atmosferin ciddî bir değişime uğraması demek olacaktır.

Böyle olmasında karşın ezilenler adına hareket eden örgütlenmelerce soruna verilen önem, konuya ilişkin bilgilenme, takınılan pozisyon ve sürecin etkilenmesi için geliştirilmesi gereken tavır konusunda ciddî zaaflar yaşandığı görülmektedir. Alevî örgütlenmelerin sergilediği tablo da farklı değildir. Soruna doğru yaklaşanlar, sürece ilişkin yapılması gerekenler konusunda oldukça yetersiz ve ihmalkâr bir konum gösterirken, devlete angaje, Türkçü, dolayısıyla AB'ye rezervli kesimlerde de ise Alevî çıkarlarına karşıt pozisyonlar sergilemektedir.

Oysa AB süreci, başta Alevîler olmak üzere tüm ezilenler için ciddî bir imkân oluşturuyor. Çünkü Cumhuriyetle birlikte şeriatçıların basıncıdan kurtulan, ancak kimlikleri ve özgürlükleriyle yaşama olanakları reddedilen Alevîler, ilk defa kimliklerinin özgürce örgütlenmesi olanağı bulacaklar. Buna karşın AB entegrasyonunun geliştirilememesi halinde, devletin kendilerine karşı sürdürmekte olduğu asimilâsyon ve onları kimlikleriyle tanımama hali devam edecektir.

AB, Alevîliğin "bölücülük" olarak yargılandığı bir "ulusal" hukuktan, hak ve özgürlükleriyle varlıklarının tanınmasının demokratik bir zorunluluk olarak kabullenildiği bir başka hukuka geçiştir. Özetle AB entegrasyonu, farklılıkların bir zenginlik, inanç gereklerinde eşitliğin ise, lâikliğin gereği olarak içselleştirilmesini getirecektir.

Kuşkusuz demokratikleşmenin kurumlaşması için AB üyeliği tek başına yeterli olmayacaktır. Bu noktada Sovyetler Birliği'nin çözülmesi ve onun neden olduğu eşitlikçi basıncın ortadan kalkması sonrasında, AB'de kazanılmış pek çok hakkın geri alındığı da özellikle anımsanmalı. Nitekim AB'nin Maastrich Zirvesi kararları, sermayenin çıkarları adına, kazanılmış pek çok hakkın geri alınmasının ifadesidir. Dolayısıyla AB, hak ve özgürlüklerin nihaî çerçevesi ve güvencesi için yetersiz. Kaldı ki kâğıt üzerinde yazılı olsa bile hiçbir hak, onu sahiplenen dinamikler söz konusu değilse kuvveden fiile geçemez. Burada Türk devletinin iktidarı kutsayan, farklılıkları sorun gören geleneği yanı sıra halkın demokratik bilinç ve örgütlülüğünün geriliği de dikkate alınacak olursa reformların kurumsallaşmasının kolay olmayacağı, dahası onların kullanılabilir kılınması ve geliştirilmesi için mücadele verilmesi gerektiği açık.

Özetle AB entegrasyonunun sorunların çözümü için yeterli olacağı anlayışı yetersizdir. Bunun için ezilenlerin haklarını dillendirmesi, onları ötekilerin gündemine taşıması, onları gerçekten kullanabilecek bilinç ve örgütlülüğe yükselmesi ve ele geçirmek için inatçı bir mücadele verilmesi zorunlu. Aksi takdirde halen görüldüğü gibi, Alevîlerin sorunları, AB izleme raporlarında bile hak ettiği yeri almaz, yapılan düzenlemelerde dikkate alınmaz. Dolayısıyla her hâlükârda hakların bilince çıkarılması ve kazanılması açısından mücadele zorunlu. AB'nin bu noktadaki işlev ve önemi, bu mücadelenin karşılığını alması açısından uygun bir atmosfer ve yasal güvenceler içermesidir.

Kuşkusuz kendi başına AB hukuku, mevcut otoriter, tektipleştirmeci hukukumuzun çözülmesini zorunlu kılıyor; ama bu, çözülenin yerine Türkiye'nin ezilen kimliklerinin kendilerini hak ve özgürlükleriyle temsil edebilecekleri bir hukuk yaratılması için yeterli değil. Eğer hakları ısrarla dillendirecek, yasal zeminde en geniş biçimde yer almasını sağlayacak, yasal değişimlerin içini dolduracak toplumsal bilinç ve örgütlülükler yaratılamazsa, biçimsel olarak yapılan düzenlemeler hem sınırlı kalacak hem de kâh bürokrasi, kâh hükümetlerin engellemesiyle karşılaşacaktır. Özetle hakları için mücadele etmeyenler AB hukukunun sağlayacağı avantajları değerlendiremeyecektir.

Nitekim Alevî sorunu özgülünde Avrupa Birliği ilerleme raporlarının oldukça eksik ve geri olduğu hemen görülebilecektir. Ancak bunda Alevîlerin sergilediği sorunsuz görüntünün, sorunlarını kamuoyuna taşımaktaki yetersizliklerinin tayin edici bir rolü bulunmaktadır. Sistematik bir baskıya uğramalarına rağmen Alevîlerin sorunlarını kamuoyuna taşıma ve kendilerini ifade etme konusundaki eksiklikleri, hem haklarının tescili hem de genel demokrasi mücadelesindeki katkı oranlarını düşürmektedir.

Oysa hem AB entegrasyonu sürecinde daha büyük inisiyatif almaları hem de bu süreci, sorunlarını daha sistematik ve yüksek dille ifade etme fırsatı olarak değerlendirebildikleri oranda durum farklı olacaktır. Bu yolla Alevîler, hem hak ve özgürlüklerini tescil ettirmek yönünde daha büyük avantaj elde edecek hem de AB uyum paketlerini yasallaştırdığı oranda "demokratik" bir görüntü veren AKP hükümetinin gerçek niteliğini açığa çıkarmak anlamında (*) önemli bir fonksiyon üstleneceklerdir. Bu açıdan saptanması gereken temel eksiklik, Alevî örgütlerinin, Alevî kimliğinin yaşadığı sistematik hak ihlâllerini dillendirmekte ve bunu AB süreci nezdinde deşifre etmekte oldukça yetersiz kaldıkları gerçeğidir.

AB Karşıtı Direncin Anlamı

AB'nin Türkiye'nin yeniden yapılanması konusundaki olumlu misyonu nereden kaynaklanmaktadır? Bu sorunun yanıtı AB'nin ne olduğu ile doğrudan ilgilidir. AB ulusal devlet formundan uluslarüstü devlet formuna geçiş sürecinin ürünü, uluslarüstü ve burjuva demokratik bir devletleşme sürecidir. Bu nedenle ulusal aidiyeti kutsayan, bu temelde ulusal olan dışında kalan her kimliğe düşman muamelesi yapan, onları asimle etmeyi kendinde hak gören anlayışların aşılması sürecidir. Deyim uygunsa AB, "72 millet/inanç birdir bize" diyen bir geleneğin modern koşullardaki ifadesidir. Bu anlamıyla farklı aidiyetler arasında hukuksal eşitliği, barış içinde bir arada yaşamayı, insanı ve haklarını temel alan bir hukuk zemininde evrenselleşmeyi, kültürler arası entegrasyonu ve milli düşmanlıkların aşılmasını öngören bir projedir. Bu niteliğiyle AB, Alevî felsefesine uygun ve onun modern koşullardaki izdüşümü iken, kimi Alevîlerin Türkçü ve devletçi tutumu, tam tersine bu felsefeye karşıt bir niteliğe sahiptir. Çünkü hem Alevî felsefesi milliyetçiliğe karşı 72 kimliği bir gören bir niteliğe sahiptir hem de mevcut Türk devlet geleneği, başta Aleviler olmak üzere öteki kimliklerin asimilâsyonu temelinde biçimlenmiştir.

AB projesinin, insanlığın evriminde tıpkı feodalite ve imparatorluklar çağından ulusal devlete geçiş sürecinde olduğu gibi tarihsel bir ilerleme olduğu açık. Dolayısıyla nasıl dün ulusal devlete karşı feodal, lâikliğe karşı dinci direnişler gerçekleşmişse, bugün de bu uluslarüstü formun milliyetçi dirençle karşılaşması doğaldır. Ancak bu direnç, demokratik kurumlaşma için ciddî bir zemin oluşturan çokkimliklilik ve çokkültürlülük karşısında gerici ve anti demokratik bir karakter taşımaktadır.

Halen ülkemizde, AB ile entegrasyona karşı ulusalcı gerekçelerle geliştirilen ciddî bir direnç bulunmaktadır. Asıl önemlisi bu karşı çıkış, yer yer sol bir dille gerekçelendirilmeye çalışılmaktadır. Ancak bu karşı çıkışın söz konusu bu sol mazeretleri deşifre edildiğinde, faşizan bir rejimin kendini koruma kaygısıyla karşılaşıyoruz. Nitekim "Sevr'i getirmek istiyorlar!", "Bizi bölmeye çalışıyorlar!" gibi korkutmalarla korunmaya çalışılan statüko, Türk ve Sünnî olmayan herkesin asimle edildiği, toplumdaki eşitsizlik oranının herhangi bir kapitalist ülkeden kat be kat fazla olduğu, devletin toplum karşısında kadir-i mutlak bir konumda tutulduğu anti demokratik bir düzeni ifade etmektedir.

Dolayısıyla AB eksenli demokratikleşme paketleri geldikçe sergilenen feveran, antiemperyalist bir duyarlılık değil, statükonun korunmasına yönelik bir tepkiden ibarettir. Bu feveranı örgütleyenlerin, sözcüğün gerçek anlamıyla emperyalizmle bir sorunları olmadığı açıktır. Onların sorunları demokratikleşmenin, yani Türkiye halkının farklı ve ezilen kesimlerinin sorunlarının dillendirildiği noktada başladığı özellikle unutulmamalıdır. Özetle AB'ye karşı sol söylemle sürdürülmeye çalışılan direnç, devletin derin sahiplerinin iktidarlarını koruma çabasından, bunun için ezilen ve ilerici kesimleri yumuşak karınlarından teslim alma, kendi tektipleştirmeci iktidarlarına yedekleme çabasından başka bir şey değildir.

"Ulusal onur-çıkar" demagojisinin etkisi altında kalınmasına karşı özellikle anımsatılmalıdır ki günümüz Türkiye'sinde "ulusal çıkar-onur" savunusu AB karşıtlarına ve milliyetçilere bırakılmayacak kadar demokrasi güçlerine, ezilenlere aittir. Ancak onun anımsanması gereken yer, Kürtlerin, gayrı Müslimlerin, Alevîlerin uğradığı haksızlıkların ve gelir adaletsizliğinin düzeltilmesi, Kıbrıs sorununun çözülmesi, derin devletin demokratikleşme üzerindeki basıncının sona erdirilmesi değil, IMF ve ABD hegemonyasının ekonomimizden dış politikamıza kadar her şeyi belirlemesi olmalıdır. Bu bir yana "ulusal çıkar-onurun" gereği, kendini her şeyden önce toplumun hakları konusundaki duyarlılıkta göstermek zorunda. 12 Eylül'leri yapan, Türkiye'nin orta yerinde 10 saat boyunca yakılan ilerici insanları kurtarmak için kılını kıpırdatmayan, insanların ana dillerini yasaklayan, gayrı Müslimlerini 6-7 Eylül provokasyonlarıyla imha eden, ülkenin dört yanını ABD üslerine peşkeş çeken, kendi halkına demokrasiyi çok gören bir devlet geleneğinin dilindeki bir "ulusal çıkar-onur" söyleminin ise demagojiden başka anlam taşımayacağı açık.

Ülkemiz üzerine bir karabasan gibi çöken 12 Eylül rejiminin ve tabiî Cumhuriyetin toplumu tektipleştirmeci yaklaşımının çözülmesinde belirleyici öğe olan AB entegrasyonuna, Sevr paranoyası yaratarak karşı çıkış, anti demokratik bir muhteva taşımaktadır. Bu gerçeğin başta Alevîler olmak üzere ezilen kesimler nezdinde deşifre edilmesi için ciddî bir aydınlatma mücadelesi verilmesi gerekiyor. Bu noktada Alevî kurumlarının AB temsilcisiyle görüşmesi ve çok kimlikli demokratik bir Türkiye savunusunu "vatana ihanet" olarak terörize etmeye çalışan devlet geleneği, demokrasi konusunda olduğu gibi lâiklik konusunda da samimiyetten uzaktır.

Nitekim Şeriatçı hareketi besleyip büyüten, Alevî çocuklarının zorunlu din derslerinde asimilâsyonunu inatla sürdüren, Alevî örgütlenmesi kurulmasını devlet görüşü olarak "bölücülük" olarak kayda geçiren, Alevî köylerine cami yaptıran, Diyanet'i anayasal güvence altına alan bizzat bu gelenektir ve her şeyden önce halktan özür dileyip bu konularda düzeltmeye gitmek durumundadır. Bunu yapmadığı müddetçe, denetim dışına çıkan İslâmcılara karşı Alevîleri yedeklemek için "lâiklik elden gidiyor" sözlerine de AB'nin demokratikleşme talepleri karşı "bizi bölmeye çalışıyorlar" yaygarasına da itibar edilemeyeceği açık.

Bu noktada şeriatçılara karşı 28 Şubat müdahalesini yapanların farkı, "lâiklik" söylemlerinde değil, bunun samimî gereği olarak zorunlu din dersini, Diyanet'i Alevîlerin Sünnîlerle eşitsizliğini ne yaptıkları temelinde ölçülmelidir. Oysa bu temel konularda farklılık bulunmaktadır. Dolayısıyla artık rejimi koruma eksenli politikalardan vatandaşı koruma politikasına geçmek gerekiyor ki AB hukuku, en azından bunu mümkün kılan, bunun için mücadeleyi meşru kabul eden bir burjuva demokratik hukuka geçiş anlamına geliyor. Durum buyken bazı Alevîlerin AB'ye karşı çıkışları, "ulusal devleti" korumak mazeretiyle derin devlete yedeklik yapmaları, bizzat Alevî haklarına karşı da Hızır Paşalık yapmaları demektir.

Ulusal Devletin Alevîlere Reva Gördüğü

AB entegrasyonunu, Cumhuriyetin ve lâikliğin rezervsiz savunucuları olagelmiş olan Alevîler için ayrı bir önem taşıyor. Çünkü onların rezervsiz desteğiyle kurulan Cumhuriyet rejiminin, kurumlaşmasını müteakip kendilerini reddettiği adaletsiz bir gerçeklikte yaşıyorlar. Nitekim tekke ve zaviyelerin kapatılması yasası öncelikle onları vurmuş, Cumhuriyetin resmi kurumu Diyanet, sadece şeriatçı harekete karşı değil aynı zamanda Alevîlerin asimilâsyonu ve toplumun dinsel tektipleştirilmesi görevini üstlenmiş, Balkanlardan gelen Bektaşî nüfus, "dinimizi öğretmek" gerekçesiyle Sünnîleştirilmiş, Anadolu'daki Alevî inanç ise başından beri reddedilip kamusal alanın dışına itilmiştir. Özetle Cumhuriyet kendilerine eşit hak ve özgürlük sunmadığı gibi, tıpkı Osmanlı dönemindeki gibi onları sistematik bir asimilâsyona tabi tutmuştur.

Alevîlerin kendilerini özgürce gerçekleştirebileceği bir rejim, çok kimlikli, çok kültürlü bir Türkiye'yi, yani devletin yurttaşa kimlik dayatmadığı, onu asimle etmediği, kimliğinin gereklerine uygun yaşamasını güvence altına aldığı, yani gerçekten demokratik ve gerçekten lâik bir Türkiye'yi gerektiriyor. Ancak Cumhuriyetin kendi yönelimleri ne yazık ki tersi olmuş, İttihat ve Terakki iktidarından devralınan "bölünme" sendromu ile Anadolu'nun farklı renklerinin tektipleştirilmesi yönelimine gidilmiştir. Halkın temel hak ve özgürlüklerini tanımayan, farklı kimlikleri eriterek toplumu tektipleştiren bir zihniyetin demokratikleşmeyi olanaksızlaştıracağı açıktı ve nitekim öyle olmuştur.

Cumhuriyet sadece bir modernleşme projesi değil, aynı zamanda farklı kimliklerin eritilmesi ve reddedilmesi projesi olarak biçimlendiği oranda kendi demokratikleşmesinin maddî koşullarını da kendi elleriyle yok etmiştir. Modernleştirme yöneliminin doğal olarak demokratikleşmenin maddî koşullarını yaratması beklenirken, toplumun Türk ve Sünnî bir potada tektipleştirilmesi bunu olanaksızlaştırmıştır. Çünkü tektipleştirme kararlılığı, farklı kimliklere ait dinamiklerin devlet tarafından ezilmesini getirmiştir. Bu süreçte özellikle gayrı Müslimler, Kürtler ve Alevîler ciddî haksızlıklara uğramış, bin yıllardır yaşadıkları kendi vatanlarında kendi değerlerinden vazgeçmeye, bunun için zorbalığa, tehcire uğramışlardır. Tektipleştirici devlet zoru ve resmi eğitimle beslenen Sünnîlik ve Türkçülük üzerinden ise, demokrasi ve lâiklik değil, sağcı, muhafazakâr, komşularıyla ve tabiî farklı olan vatandaşlarıyla sorunlu bir Türkiye doğmuştur.

Bu Türkiye'de Alevîler, dinci gericiliğe karşı devletin kendilerine alenî haksızlık yapan lâikliğine razı olmaya, daha ötesini istememeye, kendi inançsal kimliklerini özgürce ifade edebilme haklarından vazgeçmeye zorunlu kılınmışlardır. Yani gerçekte tıpkı Kürtlerin, gayrı Müslimlerin karşılaştığı uygulamayla karşılaşmışlar, ancak onlardan ayrımla besleme şeriatçı hareketle korkutularak devlete yedeklenmeye, daha ötesini istememeye, kimliklerini gizli yaşamaya, kendilerini kamusal mekânlarda ifade etmemeye zorlanmışlardır. Buna rağmen asimle edilme kampanyalarından kurtulamamış, karşılarına din öğretmeni Sünnî imamlar dikilmiş, inanmadıkları ramazan orucuna zorlanmış, cenazelerini Sünnî geleneğe göre kaldırmak zorunda bırakılmış, köylerine cami yapılmış, çocukları Sünnî din derslerine zorunlu bırakılmışlardır. Başlarına örülen çorap bununla sınırlı kalmamış, Sivas'ta, Maraş'ta, Erzincan'da, Çorum'da, Tunceli'de, özetle çoğunluk oldukları tüm mekânlarda vahşî katliamlar ve sistematik tehcirlerle dağıtılmışlardır.

Özetle sistematik bir devlet refleksiyle karşı karşıyayız ve bu refleks geleneksel olarak ötekini, devlet kimliğinden farklı olanın tasfiyesini, asimilâsyonunu, ekonomik olarak güçsüzleştirilmesini, idarî görevlerden uzak tutulmasını, sembollerini, inanç biçimleri ve mekânlarını kamusal alanda gösterememesini dayatmaktadır. Kürdün, Gayrimüslimin, Alevînin asimilâsyonu, toplu yaşam alanlarından göçlerle tasfiyesi bunun göstergesi. Bu öyle bir devlet geleneğidir ki değişen hükümetlerle değişmemektedir. Nitekim Alevî katliamlarının, gayrı Müslim tasfiyelerinin, çoğunlukla devletin lâik temsilcileri döneminde yoğunlaşması da bunun göstergesi. Ki Tunceli İskân Kanunu'ndan başlamak üzere Alevî, Cem gibi nitelemelerle örgütlenmenin engellenmesi, Pir Sultan heykelinin kendi memleketine kültürel bir figür olarak dikilmesinin engellenmesi, Alevî çocukların zorunlu din dersleriyle Sünnîleştirilmesi ile tasfiyesi sadece sağcı partilerin değil, ondan çok bizzat bu devlet geleneğinin uygulamalarıdır.

İşte AB entegrasyonu, Alevî kimliğine, rejimin bu cenderesinden kurtulma olanağı sunmaktadır. Bu nedenle de her türden ulusalcı demagojiye karşı onu sahiplenmek, dahası bu fırsatı çokkimlikli, çokkültürlü, gerçekten demokratik ve lâik bir Türkiye'yi yaratmak için ciddî bir fırsat olarak görmek gerekiyor. Çünkü büyük bir coşkuyla sahiplendikleri Cumhuriyet sonrasındaki 80 yıllık tecrübe göstermiştir ki yurttaşlık yükümlülüklerini yerine getirdikleri vatanlarında devlet, onlara kendileri gibi yaşama hak ve özgürlüğünü tanımama, kendi kimliklerine saygı göstermeme, onların meşru varlığını tanımama, tebaa muamelesi yapma kararlılığındadır.

Bu gerçeklikte çokkimlikli, çokuluslu AB ile entegrasyon, onların inançsal özgürleşmeleri için ciddî bir olanaktır. Bundandır ki kendi geleneğine, haklarına ve yaşadığı acılara yabancılaşmayan bir Alevî bilinci AB ile entegrasyona sırtını dönemez. Buna karşılık, "ulusalcılık" gerekçesiyle mevcut devlete yedeklenen bir Alevîlik bilinci ise kaçınılmaz bir şekilde kendine yabancılaşmanın temsilciliğini üstleniyor demektir.

AB Sürecinde Alevî Vizyonu

Baştan beri vurguladığım gibi Alevîler, sorunlarının çözümünü ulusal devletten umamayacakları gibi çözüm için uygun hukuksal-siyasal zemin sunduğu için salt AB entegrasyonunun teşvikiyle de yetinemezler. AB entegrasyonunu savunucu bir yaklaşım sergilemekle birlikte, onu sorunlarının çözümünde daha işlevsel kılabilmek için kendilerinde artan bir değişim gerçekleştirmek durumundadırlar.

Bu bağlamda öncelikle, son dönemlerde kimi Alevî dede ve aydınlarınca yürütülen ve Alevîleri derin devlet ve politikalarına bağlama yönelimlerinin güçlenen etkisini kırmak gerekiyor. Çünkü bu duruş, hem Alevî sorununun çözümünü olanaksızlaştırmakta hem de onun, bizzat devletin değişimi ile çözülebilecek temel bir sorun olduğu gerçeğini bulanıklaştırmaktadır. Etkin bir duruş açısından, devletin değişik Alevî dede, örgüt ve aydınları aracılığıyla Alevî halk üzerinde ciddî bir etki alanına sahip olduğu gerçeğiyle yüzleşilmelidir. Dolayısıyla bu yabancılaştırıcı etkilerin kırılmasını sağlayacak yeni bir dil, duruş ve etkinlikler sergilenmelidir. Alevî örgütleri, bu bağlamda sorunlarının kamuoyuna mal edilmesinde ve kendilerini Alevî toplumu içinde daha etkin ve örgütlü hale getirmenin yaratıcı yollarını bulmalıdırlar.

Hak ve özgürlüklerin kullanılabilir hale getirilmesi sürecinde sergilenen duruşların yanı sıra müttefiklerini doğru seçmenin de önemi tayin edici. Devletin kendisininki gibi reddettiği diğer kimliklere sırtını dönerek, emekçinin, Kürdün, gayrimüslimin haklarını görmezden gelerek ve soldan kaçarak sorunlarının çözülebileceğini sanmak boş bir hayaldir. Sorunların kendisi gibi olanlara sırt dönüp egemenlere dayanarak çözüm hayalleri yayan kimi Alevî temsilcilerin tavrı, gerçekte süregelen asimilâsyona ve tektipleştirmelere hizmet eden birer Hızır Paşa tutumundan başka anlam taşımamaktadır. Üstelik Alevîliğin, felsefe olarak her türden haksızlığa karşı çıkmayı, ötekinin acısını kendi acısı kabullenmeyi öngördüğü anımsanırsa, bu konudaki yabancılaşma örnekleri daha da düşündürücüdür. Sonuçta ülkemizin öteki renkleri azaldıkça geriye kalan renklerin güvencelerinin de ortadan kalktığı görülmektedir. Bu anlamda Kürtçe yasağı sadece Kürtleri değil, aynı zamanda Alevîleri, Varlık Vergisi veya 6-7 Eylül provokasyonu sadece gayrı Müslimleri değil, Alevîlerin Alevî olarak yaşayabilme hak ve özgürlüklerini de tasfiye etmiştir. Bütün bu yasaklamalar, tasfiyeler, göçler sonucunda Türkiye sadece demokratikleşebilme olanaklarını değil, ekonomik kalkınma ve zenginleşme dinamiklerini de önemli oranda yitirdiği unutulmamalıdır.

Türkiye tekzipleşmeyi kendine esas almış bir devlet geleneğini temsil ediyor. Bu durum kimi gerekçelerle âdeta olmazsa olmaz kılınmış ve toplumun devlet karşısında olabildiğince güçsüz kılınması bağlamında iç dinamikle değiştirilemez hale gelmiştir. Bunun bilincinden yoksun bir Alevî temsiliyeti, kendine karşı devletin yedeğine girerek salt bu nedenle bile haklarına ve geleneğine yabancılaşma anlamı taşımaktadır.

Oysa Alevîlik, "ulusal" devletin değil, toplumun haklarının yanında olmak için çok güçlü bir donanıma sahiptir. Çünkü devleti, iktidarı, toplumun kontrolünü esas alan tüm din ve din dışı anlayışlardan ayrımla onun aslî kavramı devlet değil insan, halk ve haktır. Hem oluşumu hem tarihi hem de felsefesi bunun açık göstergesidir. Ancak şeriatçı devlete karşı hak mücadelesinde rüştünü ispatlamış olan bu inanç geleneği, cumhuriyet ve lâik devlet koşullarında, kendini ve hakları savunma refleksini aynı etkinlikte sürdürememiş, yer yer felç edilmiştir. Kendisi cumhuriyet ve lâikliği ilkesel ve felsefî düzeyde benimsediğinden, bu ilkeler adına kendisine ve diğer kimliklere yönelik asimilâsyon karşısından etkili bir refleks gösterememiş, dahası belli parçalarında zaman zaman Kürde karşı kullanılabilmiştir. Nitekim bütün kültür ve kimliklerin eşit hak ve özgürlüklere sahip olduğu bilincini daha 750 yıl öncesinden ilke edinmiş Alevîlik adına konuşan kimi aydın ve örgütlerin, Anadolu'nun bu tektipleştirilmesi geleneğine yedeklenmiş olması gerçeği, Alevî felsefesine yabancılaşmanın ciddî bir göstergesidir. Bu durum özgülünde âdeta kendi asimilatörüne âşık olmak gibi, zaman zaman onun korucubaşı veya ideologu olmak gibi oldukça trajik bir durum ile karşı karşıyayız.

Alevîlerin temel talebi demokrasi ve bu bağlamda özgürlükçü bir lâiklik olmak zorunda. Çünkü demokrasi, kendinin kendi gibi ve tabiî hak ve özgürlükleriyle yaşamasını güvence altına alarak lâikliğin de gerçek anlamda hayata geçebilmesini sağlar. Oysa anti demokratik bir zihniyetin lâiklik anlayışı, devasa Diyanet kurumlaşması başta olmak üzere, toplumun kontrolü ve tektipleştirilmesi zihniyetinin ürünü olarak biçimlenmekte ve devletin inançlar karşısından eşit mesafede durması temel ilkesini sistematik olarak ihlâl etmektedir. Böylesi bir "lâiklik" anlayışının şeriatçı harekete karşı hassasiyeti, özgürlükçü bir anlayışın değil, kontrolün gereği olmaktadır. Bu nedenle Alevîler, böylesi bir lâiklik anlayışının yedeği olmaktan kaçınarak özgürlükçü bir toplum projesinin savunusunda daha kararlı olmak zorunda.

Dolayısıyla uluslarüstü ve çokkültürlü bir devletleşme zemini olarak AB, süreğen bir hak ihlâli ve asimilâsyonla karşı karşıya olan Anadolu Alevîleri açısından sadece hak elde edilmesi süreci değil, aynı zamanda Alevî ütopyası açısından da önemli bir ilerlemeyi ifade etmektedir. Bu bağlamda Alevîler, azınlıkların ve insan haklarının korunmasını üyelik standardı olarak Türkiye'ye dayatan AB kriterlerinin sistematik savunucusu olmak zorunda.

Ancak AB entegrasyonunun, sorunları tümden çözmek için oldukça yetersiz kalacağı gerçeği de bu noktada yinelenmelidir. Nitekim AB'ye üyelik için "demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve azınlıklara saygı gösterilmesi ve korunmasını güvence altına alan" Kopenhag Siyasî Kriterlerinin, bizzat AB içindeki egemen çıkarlar tarafından sıklıkla ihlâl edilebildiği, dolayısıyla bu kriterlerin kimi AB kurumlarına karşı da savunulmak zorunda olduğu unutulmamalı. Unutulmamalıdır ki söz konusu bu hukukî müktesebata rağmen halen AB'ye egemen olan güçler emperyalist karakterini korumaktadır.Dolayısıyla kendi dinamiklerini örgütlemeyen, bu bilinci oluşturmayan, sadece Türkiye'deki ezilenlerle değil AB içindeki ilerici güçlerle dayanışma ve iş birliği geliştiremeyen bir Alevîlik, AB üyelik koşullarında da üvey evlât olmaya devam edebilecektir. Nitekim AB içinde de böylesi hak ihlâli ve eşitsizlik örnekleri çok.

Dolayısıyla taleplerini ulusal ve uluslararası gündeme taşımak konusunda kararlı, uluslararası bir vizyona sahip bir Alevî örgütlenmesi ve önderliğine gereksinim var. Bu da yetmez gerçek bir demokrasinin kazanımı ve güvencesi için Alevîlik, bizzat felsefesinin de gereği olarak diğer ezilenlerle dostluk ve dayanışmasını daha yükseğe çıkarmak zorunda.

AB'ye bir cennete gidiliyor havasıyla değil, emperyalistlerin orada halen egemen olduğu, dolayısıyla mücadele edilmesi, değiştirilmesi gereken pek çok sorunun orada da olduğu gerçeği unutulmadan gidilmelidir. Ama buna karşın, Türkiye'nin faşizan geleneklerine karşın önemli burjuva demokratik kurumlaşmaların gerçekleştiği, dolayısıyla başta Alevîler olmak üzere Türkiye'de ağır mağduriyetler altında yaşayan toplulukların sorunlarının çözülmesinde daha uygun bir zemine kavuşulacağının bilinciyle gidilmelidir. Bunun ötesi uzun vadeli Alevî vizyonu ise dünyanın bir cennete dönüştürülmesidir ki Pir Sultan bunun mesajını bize;

"Dünyanın üstünde kurulu direk / Emek zay olmadan sızlar mı yürek / Bu yolu kim kurmuş bizler de bilek / Söyle canım söyle dinlesin canlar // Pir Sultan Abdal'ım farz ile sünnet / Yola gelmeyene edilmez minnet / Cümlemizin muradı dünyada cennet / Söyle canım söyle dinlesin canlar" diyerek ta 500 yıl öncesinden vermektedir.

***

(*) AKP, Alevîliği sapkın, Rafızî (Ehl-i Beyt'e şeriat dışı önem atfeden), Mülhit (inkârcı, dinsiz, imansız) gören şeriatçı bir gelenekten geldiği için, demokratikleşmenin özellikle Alevî hakları ile ilgili zorunlulukları onun yumuşak karnını oluşturmaktadır. Bu bağlamda Alevîlerin (devletin lâikliği istismar eden anti demokratik güçlerinin yedeğine düşmemek koşuluyla), AKP'ye karşı kendi eşitlikleri temelinde derinleştirecekleri mücadele, hem AKP'nin dönüşümü veya teşhirinde hem de çok kimlikli bir Türkiye'nin inşasında çok özel bir önem taşımaktadır. Dolayısıyla AB entegrasyonunu benimsemiş bir Alevî hareketinin hem Alevî özgürleşmesi ve eşitliğine hem de Türkiye'nin demokratikleşmesine yapacağı katkı büyük olacaktır.

Not: AB konusunda sağlıklı bir bakış açısı edinmeye yardımcı olacağını düşündüğüm eski ama tartışmalar özgülünde güncel olan bir yazımı bu vesileyle ilgililere sunuyorum

07 Ekim 2005

KAYNAK: Pir Sultan Abdal Sayı 57, Haziran 2004