REHA NEREYE KOŞUYOR?

İlhan Cem Erseven

2003 yılında Milliyet gazetesinde, yanılmıyorsam Ocak ayı içinde, DYP Genel Başkanı Mehmet Ağar'la ilgili iki fotoğraf ve haber yazısı yer aldı. Ağar, Amasra'da çekilmekte olan "Gönderilmemiş Mektuplar" filminin setini ziyaret etmiş ve bu arada filmin başrol oyuncularından biri olan Kadir İnanır'la birlikte yemek yemiş ve hatta bilek güreşi de yapmıştır. Gazetede yer alan iki fotoğrafta da Ağar'ın yanında, benim gibi tarama özürlü az saçıyla birisi göze çarpmaktadır ki bu da bizim Reha'dan başkası değil...

Evet, Reha, bir film nasıl çevrilir diye merak etmiş olacak ki sevgili genel başkanıyla birlikte Kadir İnanır ve Türkan Şoray'ın oynadıkları filmin setine gitmiş, ziyarette bulunmuş ve akşama da güzel bir yemek yemişler. Bunda ne var diyeceksiniz. Haklısınız... Evet, bunda hiçbir şey yok... Ama Reha'nın ilk çizgisinden son çizgisine gelen sürece baktığımızda çok şeyin olduğunu ve de üzüldüğümüzü (belki) göreceğiz ister istemez. Reha, nereden nereye geldi? Nereye koşuyor? diye sormak geliyor içimizden.

Kendisini 1990'larda tanıdım. O yıllar, Alevi hareketinin büyük ivme kazandığı dönemdi. Alevi hareketi, ister istemez kendi içinden, kadrosundan yeni isimleri, yeni aydınları gün yüzüne çıkarıyordu. Hareketle birlikte Alevi dünyasında büyük bir hareketlilik ve canlılık baş göstermeye başlamıştı. Yer yer dernekler açılıyor, kültürü yaymak amacıyla dergiler çıkarılıyordu. Bu dergilerden biri de Cem dergisi idi. Cem dergisinde Alevi aydınlanmasını gerçekleştirecek, ilerde Aleviler adına söz söyleyebilecek yeni yeni isimlere tanık oluyordum. Örneğin, bunların başında genç ve davaya inanmış yürekleriyle Cemal Şener, Rıza Zelyut, Esat Korkmaz ve Reha Çamuroğlu geliyordu. Bu genç yazarların, peşpeşe kitapları basılıyor ve Aleviler tarafından büyük ilgiyle okunuyordu. Ben de bu hareketin içinde olduğum için ister istemez bu genç arkadaşları, dostları izlemek ve ilk fırsatta tanışmak istiyordum. İstanbul'a yolun düşende ilk olarak Cem dergisine uğradım ve orada Esat Korkmaz ve Reha Çamuroğlu'yla tanışma fırsatı buldum ve de çok mutlu oldum. Benim yazılarım da bu dostların yazılarıyla birlikte Cem dergisinde yayınlanmaya başlamıştı. Bu, benim için büyük bir kıvanç ve onur verici bir durumdu. Bu dostlarla 1990'larda devam eden Alevi hareketini yönlendirme, ortak bir platformda tek ses olarak kimliğini haykırma mücadelesinde çeşitli toplantılarda yan yana geldim, kendileriyle bilgi alışverişinde bulundum, birlikte kitap imzaladım, çeşitli panellere birlikte katıldım. Doğrusu güzel dostluklar kazandım. Reha'nın dışında diğer dostlarla dostluk ilişkilerim devam ediyor.

Reha'nın Alevi hareketi içinde birçok projelerde yer aldığına da tanık olduk. Örneğin, basında "Alevi Koleji Kuruluyor!" (Aktüel, 16-24 Mart 1995, sayı: 193) diye lanse edilen, Şahkulu Sultan Dergahı'nın gençlere yönelik Alevi kültürünü ve törelerini öğreten bir dernek içi dershane çalışması içinde "Öğretici" kimliğiyle yer almış ve hatta verilecek dersin müfredatının iskeletini oluşturacak "Yüz Soruda Alevilik" kitapçığını hazırlamıştır. Fakat bu proje, sağlıklı bir biçimde sürdürülememiştir.

Reha, daha sonra Cem dergisinden ayrıldı ve Esat Korkmaz'ın genel yayın yönetmenliğini yaptığı Nefes dergisine geçti. Alevilikle ilgili yazılarına burada devam etti. Daha sonra buradan da ayrıldı, Şahkulu Sultan Dergahı'nda görev aldı ve çalışmalara başladı.

Reha, gazetecilerin Alevilik konusunda hazırladıkları röportajlarda, yazı dizilerinde ilk akla gelen isimlerden biri olmuş ve Alevilik konusunda tutarlı ve ciddi görüşler getirerek hareketin genişlemesine ve tanıtılmasına büyük katkıda bulunmuştur. Zaten bu tavrını, öte yandan ciddi ve özenli bir çalışmanın ürünü olan kitaplarıyla da göstermiştir. Tüm bu yönleriyle Reha'yı takdir etmemek olası değil. Kitaplarını zevkle okudum ve çok şeyler de öğrendim.

Reha, son kitaplarından biri olan "İsmail" romanı ile büyük sükse yaptı. Okuyucular büyük ilgi gösterdiler. Sanırım kitap da iyi sattı. Bu romanı okumakla benim Şah İsmail ve Yavuz Selim arasındaki siyasetin ve sonu savaşa kadar giden sürecin nasıl olduğunu, -tarihi roman çerçevesinde de olsa, çünkü altyapısı için çok kaynaklara başvurmak gerekiyor- çok şeyler öğrendim, ufkum gelişti. Ondan önce de Reha'nın büyük akıl hocası ve dostu Taha Akyol'un "Osmanlı ve İran'da Din ve Devlet İlişkileri" adlı kitabını okumuş, Çaldıran Savaşı'nın neden Şah İsmail'in yenilgisiyle bittiğini öğrenmiştim.

Tüm bunlar, Reha'nın artı yönleri. Bu yönüyle, araştırmacı-yazar kimliği konusunda görevini yerine getirmiş ve Alevilik konusundaki işlevini de tamamlamıştır. Artık bundan sonra Alevilik konusunda fazla bir kitap yazacağını da sanmıyorum. Çünkü o, artık Osmanlı tarihiyle ilgili yapıtlar vermeye başladı. Tabi bu da onun kendi seçimi.

***

Gelelim Reha'nın siyasetçi yönüne

1990'larda Alevi hareketi ivme kazanıp çeşitli dernek temsilcileri, bu hareketin tek bir çatı altında yürütülmesi için toplantı üstüne toplantı yaptıklarında yapılan görev dağılımı içerisinde Reha'ya da yer verilerek onurlandırılıyordu. Bu hareket, daha sonra Alevi Bektaşi Temsilciler Meclisi (ABTM) olarak biçimlendi. ABTM, 18-19 Kasım 1994 tarihinde yaptığı toplantıda, daha önce 5 kişi ile sınırlandırılmış olan yazar ve araştırmacıların tamamının Temsilciler Meclisi'ne alınmasına oy çokluğu ile karar verir ve toplam 14 kişiyi bulan listede Reha Çamuroğlu, 4. kişi olarak yer alır. ABTM, çalışmalarını hızlandırmak ve ilerde yasal bir statüye kavuştuğunda daha hazırlıklı olmak ve belli bir yol almak amacıyla alt çalışma komisyonları oluşturur ve çalışmalarını sürdürür. Bu çalışma grupları, bir süre kendi aralarında toplantılar yaparak çeşitli kararlar alırlar. Fakat fazla ileri gidemezler. Çünkü Türkiye'de olaylar hızla gelişmektedir ve günceli yakalamak, Türkiye siyasetine ayak uydurmak zordur.

1993 yılına gelinir. 1993'ün 2 Temmuz'unda Sivas'ta Alevi camiasını yasa boğacak bir topluöldürüm olayı yaşanır. Madımak'ı yakan alev, aynı zamanda Türkiye ve yurtdışındaki nüfus 20 milyonu bulan Alevileri de yakar. Sivas olayından sonra ABTM'nin kimi yöneticileri kendi aralarında açık ve gizli toplantılar yaparak, artık siyasi partilerin ve hükümetlerin, Alevilerin sırtından siyaset yapmasının önüne geçilmesini tartışmaya açarlar ve radikal çözüm yolları ararlar. Bu çözüm yollarından biri de, ABTM'yi "partileşme" sürecine sokmaktır. Alevi ileri gelenlerinden çoğu, böyle bir oluşuma sıcak bakarlar, kimileri de bunun Alevi partisi olacağı için kamuoyundan büyük tepki alacağını, geçmişte Birlik Partisi olayının yaşandığını, bu nedenle böyle bir hareketin başarısızlıkla sonuçlanacağını ileri sürerek karşı çıkarlar. ABTM'nin "partileşme" sürecine gitmesi ya da kaba deyimle "Alevi" partisi kurulması konusunda Reha dostumuz da görüş belirtir. Şöyle der Reha:

"Sivas katliamından sonra örgütsel birlik çabası ve istemi büyük bir ivme kazanmıştır. Alevi kitlesi SHP üzerinde bir illüzyona sahipti. Bu partinin Alevi haklarını yeterince savunabileceği düşünülüyordu. Ama olaylar, SHP'nin bu görevi yüklenmesinin yetersizliğini gösterdi. Alevilerin ancak kendi öz örgütlerini kurarak kendilerini savunabilecekleri ortaya çıktı. Öz örgütler siyasi parti değildir. Alevilerin toplumsal örgütlenişidir. Üzerinde uzun süredir tartışılan ‘Kırklar Meclisi', derneklerüstü iletişim, danışma ve temsilcilik kuruluşu olarak tasarlandı." (YÖN dergisi, 30 Ekim 1994, sayı: 22)

ABTM'nin yönetim kurulundan kimi üyeler, yeni parti kurma çalışmalarına katılırlar. Bu parti, Demokratik Barış Hareketi (DBH)'dir. DBH, 25 Kasım 1995 tarihinde Ankara'da Atatürk Kapalı Spor Salonu'nda görkemli bir açılış töreniyle kuruluşunu kamuoyuna duyurur. Partinin genel başkanı, işadamlarından Tunceli eski milletvekili Ali Haydar Veziroğlu'dur. Veziroğlu, aynı zamanda partinin mali finansörüdür de. DBH, daha sonra Barış Partisi (BP) adıyla Türkiye siyasetinde yerini alır. Reha dostumuz da Partinin Genel Başkan Yardımcısı olur. 1995 seçimlerinde Partinin İstanbul milletvekili adayı gösterilir; fakat Parti, baraja takıldığı için seçilemez. BP, seçim yenilgisinden sonra olağanüstü genel kurula gider. Tüzük gereği Genel Başkan, 40 yaşın üzerinde olmayacaktır. Bu tüzük maddesi gereğince Genel Başkanlığa en yakın aday da Reha Çamuroğlu'dur. Reha, kulis çalışmalarına başlar ve Genel Başkanlık hayali kurar. Fakat Partinin kurucusu ve para babası Sayın Veziroğlu, bu tüzük maddesini görmezlikten gelerek yeniden Genel Başkan olur. Böylece Reha'nın "Genel Başkanlık" düşü, Veziroğlu'nun darbesiyle son bulur ve Parti'den ayrılır. Reha'nın siyaset yapma isteği artık yok olmuştur derken bir bakıyoruz, 1999 Belediye seçimlerinde ÖDP'ye yanaşarak Kıraç (İstanbul) beldesi Belediye Başkan adayı olmak ister. Fakat adaylığı ÖDP yönetimi tarafından kabul edilmez (Emin Alper'in yazısı, GELECEK dergisi, Ocak 2003, sayı: 8) ve bir hayali daha suya düşer.

Ve yıl 2002... Üç partili (DSP+MHP+ANAP) 57. Hükümet, DSP ve ANAP'ın karşı çıkmasına karşın MHP lideri Bahçeli'nin ısrarlı ve inatçı kararı sonucu 3 Kasım 2002'de erken seçim kararı alır. Bu karar, Türkiye'deki hem ekonomik, hem de siyasi istikrarı (!) allak bullak eder. Türkiye, yeni bir siyasi arayış içine girer. Partiler arası ittifak görüşmeleri, DSP'den kopmalar, küskünler hareketi, TBMM'ni olağanüstü toplantıya çağırıp seçim kararını iptal ettirme gibi birtakım siyasi manevralara tanık olunur.

3 Kasım'da erken seçimin yapılmasının artık kaçınılmaz olmaya başlamasıyla birlikte solda ve sağda yeni siyasi parti arayışları ve oluşumları gündeme gelir. DSP'den 60'a yakın milletvekili istifa eder, troyka denilen üç lider (İsmail Cem, Hayrettin Özkan, Kemal Derviş) kuracağı Yeni Türkiye Partisi (YTP)'ni kurar. Bu partinin kurulması, solda büyük bir heyecan yaratır ve hemen ilk kamuoyu yoklamalarında % 40 gibi bir oy potansiyeline ulaştığı ve tek başına iktidar adayı olduğu söylenir. Bu rüzgarın etkisiyle İsmail Cem, Demirel'in Amerika'dan getirttiği ve sağdaki merkez sağı toparlayacak pırıl pırıl genç bir isim olarak tanıtılan Mehmet Ali Bayar'la ittifak görüşmelerine başlar. Demirel tarafından merkez sağı toparlamak için ta Amerikalardan getirtilen Bayar, geldiğinden birkaç ay sonra Demokratik Türkiye Partisi (DTP)'nin Genel Başkanı olur. DTP Genel Başkanı M. Ali Bayar'ın yanında bu kez tanıdık bir isim vardır ki bu da bizim Reha'dan başkası değildir. Reha dostumuz, bu kez siyaset sahnesine ABD patentli Bayar'ın yanında çıkmaktadır. Bu kez desteği güçlüdür. Bir yanda Türk siyasetinin duayenlerinden Demirel, öte yanda genç, pırıl pırıl, Amerika'da eğitim görmüş yeni bir yüz, Mehmet Ali Bayar vardır. Zaten Türkiye seçmeni de eski yüzlerden oldukça bıkmış vaziyettedir ve yeni yüzlere büyük bir gereksinim duymaktadır. Bu yüzler neden bir İsmail cem, bir Kemal Derviş, bir Mehmet Ali Bayar olmasın ki? İştebu avantajlar, kendi siyasi geleceğinin önünü açacak güzel fırsatlardır, artı puanlardır. Bunu iyi değerlendirmek gerekir. Fakat gel gör ki Reha yine hüsrana uğrar. Bu kez Çiller'in partisiyle (DYP) yapılan ittifak sonucu DTP kontenjanından aday olur. DYP'nin kılpayı baraj altında kalması sonucu bir kez daha milletvekili olma hayali suya düşer. Meğer ne zormuş be milletvekili olmak!..

Seçim olur ve Türk siyaseti allak bullak olur. Seçmen, Türk siyasetine damgasını vurmuş birçok partiyi liderleriyle birlikte sandığa gömer. Barajın üstünde ne Ecevit, ne Yılmaz, ne Çiller ne de Bahçeli kalır. Hepsi birer birer dökülür. Barajın altında kalınca artık utanma belasına kimi liderler, sorumluluk duygusuyla (!) Genel Başkanlığı bırakmaya karar verirler. Bunlardan biri de Çiller'dir. Çiller, büyük bir siyasi uygarlık örneği gösterip olağanüstü kongrede aday olmaz. İlhan Kesici ile Mehmet Ağar'ın çekişmesine seyirci kalır ve kendi başkanlığı döneminde "A Takımı" içerisinde yer verdiği, sağ kollarından biri, Emniyet teşkilatı içinden gelen Mehmet Ağar'ın seçilmesine yol açmış olur. Artık DYP'nin yeni Genel Başkanı Mehmet Ağar'dır. Hani "derin devlet" adı geçince anılan isimlerden biri olan Ağar. Ağar, seçildikten sonra, Parti Meclisi'ne seçilenler basında yer alır. O da ne? Yine tanıdık bir isim. Evet, Mehmet Ali Bayar'la birlikte bizim Reha Çamuroğlu da Ağar'ın partisinde PM üyesi.. Bin kere bravo sana Reha!.. Tam yerini buldun. Zaten sana da bu yakışırdı... O kadar döndün döndün (Mevlana hazretleri senin yanında sönük kaldı) ve sonunda yerini buldun. Nereden nereye?!... Soldan sağa.. hep soldan sağa.. Allah yolunu şaşırttı mı desem, yoksa siyasi hırs, gözünü öylesine bürümüş ki sanki kör etti mi desem, bilmem ki!..

Yıl 2007.. Dönme turu devam eder. Bu kez Reha'mızı, onursal başkanı Fethullah Hoca'nın olduğu Türkiye Yazarlar Birliği'nin ödülünü almış olmanın verdiği bir onurla Abant Toplantısında Sünni ulemaya Alevilik konusunda "nutuk" atarken, hatta kendisi gibi düşünmeyen Alevi bir katılımcıya (Ali Yıldırım) "marjinal" diyerek saldırırken, Aleviliği en iyi bilenin kendisi olduğu ima etmeye çalışırken görüyoruz. Öyle ya Fethullah Hoca, "ılımlı İslam modeli" için Reha gibisinden daha iyisini mi bulacaktı? Tam biçilmiş bir "prototip".

Reha, bu toplantıya boşuna katılıp da yiğitlik taslamadı. Hani derler ya, "perşembenin gelişi çarşambadan belli olur" diye. Sanırım bir erken seçimde AKP'den milletvekilliği kokusunu almış olacak ki daha önce Alevilikle ilgili yazdığı kitaplardaki düşüncelerine ters bir Alevilik savunmaya başladı, hem de demokrasi, düşünce ve inanç özgürlüğü, diaspora, bir arada yaşama gibi lügat parçalayarak.. Ve sonunda böyle oportünist davranışlarının semeresini gördü ve AKP'den milletvekili adayı (aday adayı demiyorum) oldu. Tam da kendine uygun takiyyeci bir parti ve genel başkan buldu. Zaten Reha'nın takiyyeci bir yönü de var sayılır. Öyle ya dün dündür, bugün bugündür... Evet, Reha'nın milletvekili seçilme olasılığı fazla, hatta garanti diyebiliriz. Aklıma takılan, Reha milletvekilliğiyle yetinecek mi? Yoksa biraz daha yürünecek (pardon dönülecek) yol var diyerek Bakanlığa, Meclis Başkanlığına, ne bileyim yaşı küçük, Cumhurbaşkanlığına dek hırsını devam ettirir mi? Seçilirse ve de AKP yine hükümet olursa (maazallah) Reha'ya, bence en uygun Bakanlık, Diyanet'ten sorumlu "Devlet Bakanlığı"dır.. olursa da şaşmayalım.

Sözümü bir-iki soruyla bitirmek istiyorum