Server Tanilli : 2 Temmuz'u Hatırlarken ...

Kimi acılar vardır, diner, kabuk bağlar. Sıvas'ta,1993 yılının 2 Temmuz'unda açılan yaranın acısı dinmedi, belli ki dinmeyecek. Hemen her yılın 2 Temmuz'u, bakıyoruz, bir vahşetin, bir barbarlığın bağrımızda oyduğu bir yerde, daha da derinlere işlemiş bir sızı var.

Eski kuşak unutamaz. Ama yeni kuşakların belleklerinde yer tutsun diye, her 2 Temmuz'da olan biteni yazıp duruyoruz: 1993'ün Temmuz'unda bir saygın aydın grubu Sıvas'ta toplanmış, Alevi-Bektaşi konularında tartışmışlardı.

O toplantıda. Aziz Nesin , Müslüman dünyada ve bu arada bizde, kimi çapraşıklıkları ve ilkellikleri sergileyen, -bu arada mizahın tuzu ve biberinin de karıştığı- nefis bir eleştiride bulunmuştu. Başkalarının inancına saygıyı elden bırakmayan, ama mutlaka üstünde dikkatle durulması gereken bir eleştiriydi. Ertesi gün, bir şeriatçı gürûhu, bu eleştirileri içeren konuşmayı bayrak edip, "Müslüman Türkiye" adına, Aziz Nesin'in ve bir bölük aydının kaldığı Madımak Oteli'ni kuşatıp düpedüz yaktılar.

Yalnız Aziz Nesin'in canını kurtardığı, kurtarabildiği olayda, 37 aydın, şair ve sanatçı yandı gittiler: Asım Bezirci, Behçet Aysan, Hasret Gültekin, Nesimi Çimen, Metin Altıok , kalemimize ilk takılanlar. Yüreğimiz elvermediği için, gerisini getirmiyoruz...

Ayrı bir dram da, olayın asker-polis, devlet güçlerinin gözleri önünde cereyan etmesi.

Çağını yitirdiği için alınlarına "battal" damgası vurulan şeriatçıların, o olayda attığı sloganlar içinde yüreğimizi en çok yaralayanı, Sıvas Kongresi'nin yapıldığı binanın önünde atılan şu slogan olmuştu: "Cumhuriyet burada kuruldu, burada yıkılacak!"

O katillerden yakalananlar yargılanıp hapsedildiler. Ne var ki, cezalarının tümünü çekmeden salıverildiler. Tutulamayanlar da oldu ki yurtdışında elan dolaşıp dururlar...

Sıvas'taki vahşet, aslında her şeyden önce, aydın düşünceye, Cumhuriyete karşıydı. Başta Alevi aydınlar, buradan hareketle, o cinayetin işlendiği ve şimdi de et lokantasına çevrilmiş Madımak Oteli'nin bir müzeye dönüştürülmesini istiyorlar son yıllarda. Yerinde bir istektir. Ama herkesten önce, Sıvas kenti, onun belediyesi, öne düşüp beldenin alnına çalınmış bir lekeyi -bir ölçüde- silmek için, bu tasarının gerçekleşmesine omuz vermelidir.

Bugüne değin bir ses çıkmadı, ama bir gün olacak. Ne var ki ileriye doğru giden yolda, ilk yapılması gereken de laik ve demokratik Cumhuriyetin düşmanlarının tasfiye edilmesidir. 1950'lerden başlayarak, gitgide palazlanan bu düşmanlar, en güçlü zamanındalar. Temsilcileri de AKP'dir, iktidardadır.

Dışarıdan ve içeriden kuşatılmış olan Türkiye'de ilk yıkılması gereken de, bu iktidardır.

Yurdumuzda Alevi-Bektaşi topluluğunun, Cumhuriyet, demokrasi ve laiklik düşüncesi ile nasıl içli-dışlı olduğu pek bilinen bir gerçektir. Onların laik ve demokratik Cumhuriyetin hasmı değil, savunucusu olmaları, ne bir özentidir ne de -kimi zaman söylendiği gibi- "egemen sınıfların bir oyunu" değildir. Alevilerin ve Bektaşilerin hakkı teslim edilmeli!

Partiler aday listelerinde, Alevilerle Bektaşilere hakları olan ilgiyi ne kadar göstermişlerdir? AKP'nin yaptığı, bir vitrin numarasıdır, bunu yutmamalı. Acaba CHP, ne ölçüde bir sıcak ilgi gösterdi? Ama önemli olan, Alevilerle Bektaşilerin seçim sandıkları önünde alacakları tavırdır, bilinçleridir. Onlar, kendilerine iltifat edilsin ya da edilmesin, Cumhuriyetin laik ve demokratik mirası ile düşmanlarını birbirinden ayırıp oyunu ona göre kullanacaklardır. Hem şunu bilecekler ki, 22 Temmuz'da işler tersine dönerse, ondan ilk zarar görecek olanlar, Alevilerle Bektaşiler olacaktır...

Server Tanilli: 2 Temmuz'u Hatırlarken 1993 yılında, Nâzım Hikmet'i ölümünün 30. yılında anmak için, Strasbourg Türk Etütleri Enstitüsü'nde bir sempozyum düzenlemiştik. Onunölüm gününe, 3 Haziran'a yakın bir tarihte, Türkiye'den, Fransa'dan ve Rusya'dan yığınla aydın bir araya gelmiştik.

Büyük şairi tanıyıp dostluğunu tatmış olan, ressam Avni Arbaş ile yazar Radi Fish'ten, anılarını dinlerken aldığımız zevki anlatmak güçtür.

Türkiye'den gelenlerden biri de Asım Bezirci idi; ve Nâzım Hikmet'in şiirinin unutamadığımız bir değerlendirilmesini dinlemiştikondan.

Toplantının sonunda, hepimiz, bir kez daha buluşmak vaadiyle ayrıldık.

Bir ay doldu, dolmadı; 2 Temmuz'da Sivas'ta olan bitenler gelip bize ulaşıyordu: Sivas'ta, Pir Sultan Abdal Şenlikleri içintoplanmış aydınlardan 35'i, kaldıkları Madımak Oteli'nde, bir şeriat güruhunun çıkarttıkları bir olayda, diri diri yakılmışlardı. Bahane,Aziz Nesin'in, Salman Rüşdi 'nin "Şeytan Ayetleri" adlı kitabını yayımlamayı istemesi idi. Aslında, bahane bizzat bu şenlikti.Madımak Oteli katliamında kaybettiğimiz aydınların listesi de Nesimi Çimen, Metin Altıok, Behçet Aysan diye başlıyor ve devamediyordu.

Bir ay önce vedalaştığımız Asım Bezirci de vardı aralarında...

Açılan, yüreklerimizde -bugün de kanayan- bir yara değildi yalnız; Cumhuriyet tarihinin en karanlık ve utanç dolu sayfalarındanbiriydi. Bugün de, söz konusu katliamın üzerinden 13 yıl geçmiş durumda ve acı da, utanç da eksilmeden...

Olayın üstünden geçen onca yıl sonra, bilanço, -dünü ve bugünü ile- şöyle:

Olay üzerine, 124 kişi hakkında dava açıldı; onlardan, sadece 33'ü, " içeride" cezasını çekiyor; 52'si bırakıldı, 8'i hiç yakalanmadı, çoğuhafif cezalarla kurtuldu.

Özetle, Sivas sanıklarının dörtte üçü serbest.

Sivas kurbanları anısına Madımak'ın "müze" olması isteniyor yıllardır; onun getireceği -bir parça- teselli bir yana atılmış, "kebaplokantası ''na dönüştürülmüştür.

Hükümet cihetinde de ağızlar mühür...

Her şey Sivas'ı unutturma üstüne!

Kaybettiğimiz şair Metin Altıok'un kızı Zeynep , 2 Temmuz günlü Milliyet'te, bahis konusu unutturma gayretlerine isyan ediyor veaydınlara sitem ediyordu:

"Aydınlarımız, sanatçılarımız var. Bunca yıldır birkaç istisna dışında karanlık ve çaresiz bir yalnızlıkla baş başayım".

"Daha fazla yalnız kalamayız, artık daha fazlası olamaz" derken itirazlarla karşılaşmış; "Bu konuyu ısıtıp ısıtıp gündeme getirmeyinartık" diye söyleyen aydınlarla yüz yüze gelmiş. Oysa "Hesaplaşılmamış ve özrü bütün bir toplum tarafından paylaşılmamış bir tarih, enindesonunda ayağa dolaşır. Bunu unutturmamak gerek" diyor Zeynep.

Ve sözü burada "aydın" kavramına getiriyor; ve Metin Altıok'un çarpıcı fikirleriyle karşılaşıyoruz. Ona göre, "Aydın olmaya giden yolmuhalif olmaktan geçer. Muhalefet ise tavır koyarak yapılır. Doğru adına, iyi ve güzel adına yanlışın, kötü ve çirkinin üstüne gitmeyen kişiaydın değildir.''

Oysa, "Türk aydını kimi muhaliflerin başına gelenden ürkmüş ve nemelazımcı bir konuma düşmüştür. Bu konuma düşenler bir dereceyekadar bağışlanabilirler. Ama uzlaşmacı aydınlar, -bu nasıl aydın olmaktır bilinmez- her tür değere musallat bir kültür zararlısınadönmüşlerdir".

Bu tiplere karşı çıkmalıyız.

Sivas olayı, Kubilay olayından sonra, Cumhuriyet'in 70. yılında tarihimize kara bir leke olarak geçmiştir. Bu olayı hiçunutturmamak, hep hatırlatmak ise aydınların görevidir. Böyle yapmak, hiç de "yarayı kaşımak ya da intikam almak değil, ülkemizikaranlık bir geleceğe teslim etmemektir".

Metin Altıok'a göre, "aydın sorumluluğu ve etkinliği bir toplumun lokomotifidir".

Örneklerden de anlıyoruz ki, sözde aydınlarımızdan, durmadan köstekler ve aydınlığı gölgelemek geliyor. Oysa, Zeynep'e göre, güneş balçıkla sıvanmaz!

"Bir yarım umuttur elimizde kalan, göğüslemek için karanlık yarınları..."

Zeynep Altıok'un düşüncelerini bölüşmemek olur mu, sevgili okurlar?

Server TANİLLİ

Cumhuriyet, 07.07.2006